جمعه, 03 آذر 1396

معرفی سایت از شبکه سوم سیما

انسان شناسی و فرهنگ

در حاشیه تا حاشیه مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
چهارشنبه, 04 شهریور 1394 ساعت 16:27

والتر بنیامین در مقاله بنیادیِ «اثر هنری در روزگار بازتولید مکانیکی»، در تبیینِ جایگاهِ هنر در روزگارِ پیشامدرن از اصطلاح «هاله» استفاده می‌کند. مفهوم هاله به طور کل این است که قداستِ هنر ریشه در قداست مناسک دینی و جادوییِ باستانی دارد. در عصر بازتولیدِ مکانیکیِ اثرِ هنری (مثلا از طریقِ عکس گرفتن یا پرینت کردن) اما این هاله از بین رفته است. در همین راستا، بنیامین درباره مدیومِ فیلم می‌نویسد که «فیلم سبب می‌شود ارزشِ مناسک به پس‌زمینه برود، نه فقط از این جهت که به عموم، جایگاهِ منتقد می‌دهد، بلکه همچنین با روشن کردنِ این واقعیت که در سینما توجه به چنین جایگاهی بسیار مهم است».

جمله معروف بنیامین درباره نقش مخاطب در امرِ فیلم دیدن این است: «مخاطب همچون بازرس است، اما بازرسی حواس‌پرت!» بنابراین، گرایشِ بنیامین به سوی دنیای مدرن و مظاهرش است، چرا به اعتقادِ وی دنیای مدرن می‌تواند از طریقِ برهم زدنِ جایگاه و نقشِ رسانه، قداستِ مناسک جادویی و کهنه را بزداید.

 

 

قداست‌زدایی همان کاری است که مهران مدیری تقریبا در همه آثارش هدفِ خود قرار داده است. سریال «در حاشیه» این بار نوک پیکان‌ قداست‌زدایی را به سوی جامعه پزشکان گرفته است. پزشکان موجوداتی فرابشری نیستند، اما بسیاری از آنها مدرکی که بر مبنای آموختنِ دانش دریافت کردنده‌اند را «مقدس» محسوب می‌کنند. مدیری تلاش کرده نشان بدهد کسانی که سالها در دانشگاه دروس پزشکی را پاس کرده‌اند و مدرکی بر مبنای همین گذراندن دروس دریافت کرده‌اند مقدس نیستند. وی طی سالیان از طریق طنز با قشرهای متفاوت، از گروه‌های ادبی و فرهنگی تا توده مردم، برخورد کرده، و در واقع دست به تقدس‌زدایی از آنها زده است. اما این بار تقدس‌زداییِ او با اعتراض جامعه پزشکی مواجه شده. البته این واقعه در ایران به دور از انتظار نبود، ولی از سوی جامعه پزشکی چرا؟!

در فیلم «پایتخت» با زبان یک خطه خاص، یعنی مازندران، به طور طنز برخورد شد. خوب یا بد، هر چه بود هیچ جای دیگر در دنیا زبان و فرهنگِ مازندرانی وجود ندارد، و هر محیط جغرافیایی می‌تواند زبان و فرهنگ متفاوتی داشته باشد. اما وقتی می‌گوییم «پزشک»، یعنی که کل مردم دنیا با این واژه آشنا هستند، و اینکه پزشکان در همه جای دنیا ویژگی‌ها و صفاتی تقریبا مشترک دارند؛ همچنان که می‌گوییم رفتگران یا کارگران یا معلمان یا… که بر خود ویژگی‌هایی منحصر به فرد حمل می‌کنند. یکی از این صفات، منزلت اجتماعی بالایی هست که پزشکان دارند. این منزلت، با طنز یا بی طنز از بین نمی‌رود، و قصد مدیری هم مطمئنا این نبوده، بلکه سعی در زدودنِ قداست از برخی مسائلی داشته که پیشتر شرح دادم.

به طور کل، ایجاد فضای غیرهاله‌ای در جامعه می‌تواند برخی زمینه‌های لازم برای دست یافتن به دموکراسی فرهنگی را فراهم کند. چنین فضایی را مدیری به نوبه خود در حالِ به وجود آوردن است. اکثرِ آثارِ او ما را با این حقیقت مواجه می‌کند که ما تا به حال تنها در توهمِ اندیشه بوده‌ایم و نه در اندیشه. اما اعتراض قشر پزشکان، بر مبنای نظر بنیامین، یک حقیقت مهم را به ما نشان می‌دهد، و آن هم این است که بسیاری از پزشکان ایرانی که سالهای سال کتابهای علمی را ورق زده‌اند و در محیطهای علمی رشد کرده‌اند، اندیشه‌شان همچنان در چنگال سنتِ جادویی گرفتار است. اعتراضِ عموما ناموجهِ آنها به سریال «در حاشیه» مدیری باز هم این حقیقت را آشکار کرد که جای علوم انسانی در دانشکده‌های غیرِعلوم انسانی و کلا در «دانشگاه» چقدر خالی است.

 

اکبر زمانی ( ک ارشد جامعه شناسی)

 

جامعه شناسی معرفت و...(دکتر تنهایی)

 

بینش جامعه شناختی" چارلز رایت میلز"

 

 

يورگن هابرماس (نقد در حوزه عمومي)

 

آناتومی جامعه ( دکتر رفیع پور)