سه شنبه, 30 آبان 1396

معرفی سایت از شبکه سوم سیما

انسان شناسی و فرهنگ

مسیر سایت

خانه جامعه شناسی مقاله ها خلاصه ی مقاله ی ارسالی کنفرانس بین المللی رسانه ها و جنبش های اجتماعی جدید-سپتامبر 2014
خلاصه ی مقاله ی ارسالی کنفرانس بین المللی رسانه ها و جنبش های اجتماعی جدید-سپتامبر 2014 مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط سمانه   
پنجشنبه, 08 مرداد 1394 ساعت 11:35

 

خلاصه ی مقاله ی ارسالی کنفرانس بین المللی رسانه ها و جنبش های اجتماعی جدید-سپتامبر 2014

سن پترزبورگ روسیه

 

سمانه کوهستانی (فارغ التحصیل کارشناسی ارشد جامعه شناسی)

امروزه بسیاری بر این باورند که جهان در دست کسی است که رسانه ها را در اختیار دارد.نقش عمده رسانه ها و شبکه های اجتماعی جدید در میزان مشارکت اجتماعی و حضور افراد در عرصه های مختلف،باعث شده که اهمیت این رسانه ها دو چندان شده و به موضوعی حائز اهمیت بدل گردد.گسترش نفوذ اینترنت و رشد چشمگیر حضور و استفاده از شبکه های اجتماعی جدید به خصوص فیس بوک،شرایطی را فراهم کرده است تا متفکران،از شکل گیری روند جدید در نقش آفرینی مشارکت اجتماعی و حضور افراد در جنبش های مختلف(اجتماعی-سیاسی-فرهنگی-زیست محیطی و ...)سخن به میان آورند.در همین زمینه؛دو گروه از اندیشمندان نظرات خود را پیرامون این مسئله مطرح نموده اند؛

گروه اول؛دیدگاهی بدبینانه داشته و شبکه های اجتماعی جدید و به طور کلی رسانه های اجتماعی را عاملی برای کاهش تحرک و افزایش تنبلی دانسته و معتقدند رسانه ها و شبکه های اجتماعی جدید؛ موجب کاهش حضور و مشارکت اجتماعی افراد  در سطح جامعه می شود ؛ همچنین این فناوری های نوین ارزش های جنبش های اجتماعی را نیز تنزل داده و به نوعی پدیده ی اسلکتیویسم(سستی گرایی) را رواج می دهند.(هارلو؛2011)

گروه دوم؛دیدگاهی خوش بینانه داشته و شبکه های اجتماعی جدید را از عوامل اصلی افزایش حضور و نفوذ مردم در جامعه قلمداد کرده و معتقدند که حضور و فعالیت در این شبکه ها،تسریع کننده و تکمیل کننده ی مشارکت اجتماعی افراد است.

در این زمینه؛ بسیاری استدلال می کنند که گردهمایی های مشارکتی از طریق شبکه های اجتماعی(از قبیل امکانات چت-پست و مطالب و عکس و ...نشر و انتقال آن ها و سایر موارد)فرصت های پایداری برای تبادل نظر و بحث فراهم می آورند و در زمینه مباحث ملی و بین المللی مؤثر عمل می کنند.(استین؛2009) اعتراضات برخاسته از اینترنت(رسانه ها و شبکه های اجتماعی)سریع تر و بهتر از مرزهای جغرافیایی عبور می کنند و این پتانسیل را دارند که اعتراضات خیابانی را تکمیل کنند.(آیرز؛1999)

این گروه از پژوهشگران معتقدند که نقش اینترنت در جنبش های اجتماعی دو چندان است:اینترنت می تواند اکتیویسم آفلاین قدیمی را تسهیل بخشد و با افزودن کمپین های ایمیل،دادخواست های آنلاین و حتی اعتصاب های مجازی جنبش های اجتماعی را تقویت کرده و یا حتی می تواند اشکال جدیدی از اکتیویسم را ایجاد کند.(هارلو؛2011)

در این بین،هابرماس و به خصوص کاستلز مطمح نظرند و پژوهش حاضر نیز از آرای این دو متفکر بزرگ در این حیطه بهره جسته است.(نظریه جامعه شبکه ای مانوئل کاستلز و حوزه عمومی و کنش ارتباطی هابرماس.)

در این زمینه؛هابرماس از اصطلاح حوزه عمومی سخن به میان می آورد،حوزه ی عمومی؛دربرگیرنده ی مجموعه ای از کنش ها و نهادهای فرهنگی است که البته کارکرد غیرفرهنگی یعنی نقش های سیاسی،اجتماعی و اقتصادی نیز می یابند.این کارکردها جنبه ی عمومی یا همگانی دارند که در بهترین حالت از نفوذ نیروها و نهادهای دولتی،مستقل و مصون هستند. (دارنلی،فدر؛24)

و مفهوم دیگری که او در این زمینه به آن اشاره می کند،مفهوم کنش ارتباطی است؛مقصود وی از این ، نوعی کنش اجتماعی معطوف به حصول تفاهم می‌باشد.(هابرماس؛1384) بر مبنای این نظریه، کنش‌گران برای رسیدن به یک درک مشترک از طریق استدلال، وفاق و همکاری با یکدیگر ارتباط متقابل برقرار می‌کنند.(مهدوی،مبارکی؛1385)

از همین منظر؛امروزه شبکه های اجتماعی نیز عرصه ای برای شکل گیری و احیای مجدد حوزه ی عمومی هابرماسی هستند،امروزه به جای بازارچه ها و گالری ها و قهوه خانه ها که هابرماس روزی آنان را محل تبادل نظر و مباحثات آزادانه بین افراد می دانست؛این شبکه های اجتماعی مجازی هستند که به عرصه ای برای اظهارنظرها و مشارکت های مستقیم مردم(کنش ارتباطی آزاد) در زمینه های مختلف بدل شده اند و بنابراین بستری برای ایجاد و سازماندهی بسیاری از فعالیت ها محسوب می شوند و به عنوان یک واسط و پیش برنده عمل می کنند.

از سویی دیگر؛کاستلز نیز حتی بیشتر از هابرماس در زمینه ی نفوذ و گسترش شبکه های اجتماعی مجازی و عصر اطلاعات و ...سخن به میان می آورد،کاستلز به اهمیت اینترنت توجه می کند،وی به آن به عنوان جامعه ای نگاه می کند که فراتر از مکان می رود به عنوان یک ابزار سازمانی؛در حالی که سازمان ها در مکان واقع شده اند و مؤلفه های آن ها وابسته به مکان هستند؛منطق سازمانی بدون مکان است و وابسته به فضای جریان هاست که شبکه اطلاعات را می سازد؛هر چه سازمان ها بیشتر وابسته به جریان ها و شبکه ها باشند؛کمتر تحت تأثیر مفهوم اجتماعی ای که مربوط به مکان است،قرار می گیرند.(پتیت؛2004)

وی طرح جامعه ی شبکه ای را ارائه می دهد و و معتقد است که امروزه فناوری های نوین اطلاعاتی؛اقصی نقاط عالم را در شبکه های جهانی به هم پیوند می دهند و ارتباطات رایانه ای(شبکه های اجتماعی مجازی) مجموعه ای از جوامع مجازی را ایجاد می کند. .

وی مدعی است که امروزه شبکه های اجتماعی بر جهان سیطره یافته و ساختارهای اجتماعی موجود را تقویت می کنند و به طور کلی تکنولوژی رسانه ای جدید می تواند به ایجاد شبکه ها در بین جنبش های اجتماعی جدید کمک شایانی کند(استیونسن،1384) در این جاست که بنا بر گفته ی وی؛"قدرت جریان ها از جریان های قدرت پیشی می گیرد."(کاستلز؛147:1384)

در همین راستا؛یکی از عرصه های مهم متأثر ار حضور و نفوذ رسانه ها و شبکه های اجتماعی،عرصه ی جنبش های اجتماعی جدید است که در قالب انواع(جنبش های زیست محیطی-حقوق بشر-حمایت از زنان-ضد جنگ و...)بروز یافته و از ابزارهای ارتباطی و رسانه های جدید برای همگانی کردن و رشد و نفوذ عقاید و تحقق اهداف خود استفاده می کنند.

در واقع؛جنبش های اجتماعی جدید به طور خاصی خودشان را بروز می دهند،زمانی که فعالان متن ها و تصاویرشان را در شبکه جهانی قرار می دهند.علاوه بر این،فعالان از تکنولوژی های دیجیتال و ارتباطی استفاده می کنند تا به برنامه ریزی و سازماندهی فعالیت هایشان کمک کنند.(جوریس؛2005)

در همین زمینه،یکی از نمونه های بارزِ جنبش های گروه های فعال در بستر فضای مجازی که در بسیاری از موارد رنگ و بوی واقعیت به خود می گیرند و مشارکت آحاد جامعه را طلبیده و تقویت نموده و به ایجاد حساسیت و دغدغه بین مردم تبدیل می شوند؛گروه ها و فعالیت های مرتبط با محیط زیست می باشد که افراد با عضویت و فعالیت در آن،مسئولیت هایی را نسبت به محیط زیست و مسائل زیست محیطی ایفا کرده و این مهم را از این طریق به دیگران انتقال می دهند؛امروزه در ایران؛رسانه ها و از آن جمله،شبکه های اجتماعی جدید،بستری فراخ و مناسب برای شکل گیری انواع فعالیت های مختلف اجتماعی به خصوص زیست محیطی محسوب می شود،افراد از این ظرفیت در راه تحقق اهداف و مقاصد خود سود می جویند.با توجه به این مطالب،سؤال اصلی این پژوهش حول این موارد  بود؛  "آیا شبکه های اجتماعی جدید(فیس بوک)منجر به اشاعه یا گسترش جنبش های زیست محیطی می شوند؟""آیا شبکه های اجتماعی پتانسیل و قابلیت تقویت رابطه ی سازمان ها و اعضایشان را دارند؟و "نقش شبکه اجتماعی فیسبوک در فرآیند سازمان دهی اعضای آن چگونه است؟"و هدف اصلی این پژوهش،بررسی چگونگی شکل گیری و سازماندهی گروه های زیست محیطی مجازی و بسط وانتقال آن ها به فضای واقعی جامعه بود.

محقق برای رسیدن به پاسخِ این سؤال اساسی،با مطالعه ای بر اعضای فعال گروه های زیست محیطی ایرانی موجود در فضای مجازی و همینطور استفاده از روش ایمیلی(با حجم نمونه 20 نفر در سطح کشور) و مصاحبه نیمه ساخت یافته و حضوری(با حجم نمونه 20 نفر،از اعضای فعال گروه های زیست محیطی موجود در سطح استان گیلان)و با تمرکز بر شبکه اجتماعی فیس بوک(به دلیل امکانات بیشتر و دسترسی راحت تر به آن و استقبال بیشتر از آن در ایران)نهایتاً به این نتیجه رسید که نه تنها در جهان بلکه در ایران نیز گسترش اینترنت و مشتقات آن(رسانه ها و شبکه های اجتماعی جدید)به خصوص فیس بوک امکان مشارکت اجتماعی افراد را نسبت به قبل از حضور و فعالیت در این شبکه افزایش یا تقویت نموده و اعضای گروه ها و سازمان های زیست محیطی داخل و خارج از فیس بوک در بسیاری از موارد از فیس بوک به عنوان کاتالیزوری در جهت پیشبرد اهداف خود و سازماندهی و هماهنگیِ برنامه ها برای اجرا در سطح واقعیِ جامعه استفاده می کنند و این شبکه ها حتی گاهی به حرکت های اجتماعیِ تأثیرگذار در زمینه محیط زیست در عرصه واقعی جوامع نیز بدل می شوند و با ایجاد حساسیت فراگیر در سطح افراد جامعه،حتی در تصمیم گیری ها و سیاست گذاری های مربوطه نقش مؤثری را ایفا می کنند.شبکه اجتماعی فیس بوک در واقع به عنوان کانالی عمل کرده است که اخبار حوادث-اعلان ها و فراخوان های زیست محیطی و ...از مجرای آن عبور کرده و با شدت و حدت بیشتری در صحنه ی واقعی جامعه پراکنده و گسترده می شود.

فعالان اجتماعی با بهره گیری راهبردی از رسانه های نوین اینترنتی و شبکه های اجتماعی در بسیاری از موارد و از طریق هماهنگی ها و برنامه ریزی های فیس بوکی،یک حرکت صرفاً آنلاین و مجازیِ منفعل را به یک حرکت اجتماعی واقعی و فعالانه تبدیل کردند.مانند:جریان احیای دریاچه ارومیه و فراخوان های انتشار یافته در محیط مجازی و به ویژه فیس بوک که زمینه ای برای حضور گسترده مردم در زمان و مکان مشخصی و در صحنه واقعی اجتماع بود،یا مخالفت علیه طرح انتقال آّب از کارون به زاینده رود و اقدام مردم در تشکیل زنجیره ی  انسانی که اولین جرقه ی آن از فیس بوک زده شد و بسیاری از مثال های دیگر.

به طور کلی بنا بر یافته ها می توان چنین اذعان داشت که شبکه های اجتماعی به ویژه فیس بوک،در تلفیق و پیوند دادن حرکت های مجازی  و واقعی نقش بی بدیلی را ایفا می کنند.

 

منابع فارسی:

  1. کاستلز،مانوئل(1384) )،عصر اطلاعات،اقتصاد،جامعه و فرهنگ {جلد1}،مترجمان:احد علیقلیان-افشین خاکباز-حسن چاووشیان،ویراستار:علی پایا،تهران ،طرح نو
  2. دارنلی،جیمز-فدر،جان(1384)جهان شبکه ای؛درآمدی بر نظریه و عمل در باب جامعه اطلاعاتی،مترجمان:نسرین امین دهقان،مهدی محامی،تهران
  3. هابرماس،یورگن(1384)نظریه کنش ارتباطی:جهان زیست و نظام:نقادی مفهوم کارکردگرایانه عقل،مترجم:توماس مک کارتی،مترجم:کمال پولادی،تهران،موسسه انتشاراتی روزنامه ایران
  4. استیونسون،نیک؛رسانه های جدید و جامعه اطلاعاتی؛مترجم:پیروز ایزدی،پرتال جامع علوم انسانی؛مجلات علوم اجتماعی،رسانه؛شماره 62؛1384
  5. مهدوی، محمدصادق و مبارکی، محمد؛ تحلیل نظریه کنش ارتباطی هابرماس، فصلنامه علمی و پژوشی علوم اجتماعی، شماره8؛صفحه2؛1385

منابع لاتین:

1- Juris, Jeffrey S (2005) ; The New Digital Media and Activist Networking within Anti- Corporate Globalization Movements The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 2005 597: 189 DOI: 10.1177/0002716204270338

2- Petit, Christine(2004); Social Movement Networks  in INternet Discourse: Presented at the annual meetings of the American Sociological Association, San Francisco, August 17, 2004

3-Harlow,Summer(2011) ; Social media and social movements :Facebook and an online Guatemalan justice movement that moved offline

 

جامعه شناسی معرفت و...(دکتر تنهایی)

 

بینش جامعه شناختی" چارلز رایت میلز"

 

 

يورگن هابرماس (نقد در حوزه عمومي)

 

آناتومی جامعه ( دکتر رفیع پور)